Буда Шак'ямуні

Буда ("Абуджаны", "Дасканала Асьветлены") Сак'ямуні, Гатама, Сідхартха Гаўтама (каля 560-480 п.н.э.) - індыйскі мудрэц палійскага паходжаньня, творца будызму.

Палійскі канон

Дхамапада

Ніжэй знаходзяцца выбраныя цытаты. Болей знойдзеш у асобным артыкуле Дхамапада

1. Розум папярэднічае ўсім злым станам (думкам).

Розум зьяўляецца правадыром; яны створаныя розумам.

Калі гаворыш альбо дзейнічаеш са злым розумам,

надыйдзе цярпеньне, так як кола возу

накіроўваецца за падковай вала, які яго цягне.

2. Розум папярэднічае ўсім добрым станам (думкам).

Розум зьяўляецца правадыром; яны створаныя розумам.

Калі гаворыш альбо дзейнічаеш з добрым розумам,

надыйдзе дабрыня, так як цень,

які цябе ніколі не пакідае.

3. "Ён мяне абразіў, пабіў, адолеў, абакраў" -

У асобах, якія жывяць такія думкі, гнеў ня згасьне.

4. "Ён мяне абразіў, пабіў, адолеў, абакраў" -

У асобах, якія ня жывяць такіх думак, гнеў будзе згашаны.

5. Нянавісьць ня ўдасца перамагчы нянавісьцю, толькі любоўю (бракам нянавісьці).

Гэта адвечнае права.

6. Ёсьць тыя, якія не ўсьведамляюць, што пэўнага дня ўсе мусім памерці, аднак тыя, хто гэта разумее, сканчваюць свае спрэчкі.

Сута Ніпата

Ніжэй знаходзяцца выбраныя цытаты. Болей знойдзеш у асобным артыкуле Сута Ніпата

У адлеглых часах існавалі толькі тры хваробы: жаданьне, голад і сапсаваньне; але з прычыны забойстваў жывёлаў яны павялічыліся да дзевяноста васьмі. (311)

Чалавек нараджаецца з вастрыём у вуснах. Калі яго мова ёсьць нездаровай, калечыцца гэтым вастрыём. (657)

Канон махаяны

Аватамсака Сутра

Ніжэй знаходзяцца выбраныя цытаты. Болей знойдзеш у асобным артыкуле Аватамсака Сутра

14.* Указаў вам метады, якія праводзяць да вызваленьня,

Аднак павінны ведаць, што вызваленьне залежыць ад вас саміх.

16. Розум ёсьць як маляр (мастак).

Розум вытварыў складаньні.

Усе існуючыя сьветы

Зьяўляюцца выявамі намаляванымі розумам.

20. Мніхі і вучоныя!

Так як выпальваецца, выразаецца і паліруецца золата,

Так таксама належыць дасьледваць мае словы

І не прымаць іх адно толькі з павагі да мяне.

83. Як глухі музыка,

Які выклікае радасьць іншых,

Але ня можа цешыцца ўласнай музыкай:

Такой ёсьць Дхарма безь медытацыі.

Як перавозьнік на рацэ,

Які дапамагае іншым пераправіцца,

Аднак сам да сьмерці застаецца на адным беразе:

Такой ёсьць Дхарма безь медытацыі.

Так як смаку мялісы

Не пазнаць дзякуючы апісаньню,

Так таксама смак пусткі

Належыць пазнаць празь медытацыю.

148. Дыск месяца зьяўляецца на бясхмарным небе,

Але калі няма сасуда з вадой,

Не адаб'ецца на яго паверхні.

Падобна сьвецячы ўвесь час месяц спачуваньня Буды,

Не адаб'ецца, калі ня зьявіцца шчасьлівы (прыдатны) сасуд.

178. Паслухай, сыну шляхетнай сям'і!

Калі бачым сьферу адчувальных (жывых) істотаў, усё, што робім целам, голасам і розумам, становіцца бязьмерным вялікім спачуваньнем. Працуем, карыстаючыся са сьветавой навукі, як таксама з той з паза сьвету, якая паходзіць з галоваў шляхетных істотаў. Натхнёныя да чыненьня дабра, паўторна выконваем актыўнасьць будаў Пераможцаў зь мінулага. Чыньмы афяры Татхагаце! Узьнясем штандар перамогі Дхармы! Укажам вялікую сьцежку да вызваленьня!

Дыяментавая Сутра

21. Словы ня могуць патлумачыць

Праўдзівай натуры сусьвету.

Толькі звычайныя людзі, скаваныя пажаданьнямі

Робяць ужытак з гэтага арбітральнага метада.

22. Праўда ёсьць невыражальнаю і не да агарненьня.

Яна ані йснуе ані ня йснуе.

Гэты невыражальны прынцып складае падставу

Розных дактрынаў усіх мудрацоў.

23. Розум павінен быць утрымліваны ў незалежнасьці ад усялякіх думак,

Якія ў ім паўстаюць.

Калі розум пакладаецца на штокольвек,

Тады ня мае ён ніводнага пэўнага прыстанішча.

Ланкаватара Сутра

24. Буды не навучаюць Дхармы залежнай ад літараў. Кожны, хто навучае дактрыны залежнай ад літараў і словаў, зьяўляецца толькі балбатунам, бо Праўда ёсьць паза літарамі, словамі і кнігамі.

25. Людзі на гэтым сьвеце ў сваім мысьленьні ўзалежненыя ад адной з двух рэчаў: ад ідэі існаваньня, праз што знаходзяць упадабаньне ў рэалізьме, альбо ад ідэі нейснаваньня, праз што знаходзяць упадабаньне ў нігілізьме; у кожным выпадку выабражаюць сабе вызваленьне там, дзе яго няма.

26. Нямудрыя і неасьветленыя чапляюцца назваў, знакаў і ідэяў; калі іх розумы рухаюцца па гэтых каналах, жывяцца многасьцю прадметаў і ўпадаюць у паняцьці душы-эга і ўсяго, што да яе прыналежыць; чыняць адрозьненьні паміж зьявамі добрымі і злымі і чапляюцца да тых, якія ім адпавядаюць. Калі так чапляюцца, наступае адварот да няведаньня і грамадзіцца карма народжаная з хцівасьці, гневу і глупства (...) праз што становяцца няздольныя да вызваленьня з кола народзінаў і сьмерці.

27. Сістэма розуму, якая ёсьць найболей характарыстычным знаменьнем асабовасьці, нараджаецца зь няведаньня, адрозьненьня, прагненьня і дзейнасьці, а яго актыўнасьць упраўляецца ў рух успрыманьнем, чапляньнем і працэсам прывязваньня да прадметаў так, нібы былі рэчаісныя.

28. Трансцэндэнтны Розум паўстае тады, калі інтэлект даходзіць да свайго краю (...) здольнасьць такая знаходзіцца ў інтуіцыйным розуме (...) інтуіцыя, не дастаўляючы інфармацыі, якая паддаецца аналізу і адрозьненьню, дастаўляе нечага, што ёсьць значна вышэйшае - асабістага ўрэчаісьненьня праз атаясамленьне.

29. У гэтым сьвеце і ў іншых сьветах я вядомы пад незьлічонымі назвамі, аднак усе яны бачаць мяне так, як бачыцца месяц у вадзе. Хоць усе аддаюць мне шанаваньне, выхваляюць мяне і паважаюць, не разумеюць у поўнай меры значэньня і вагі словаў, якіх ужываюць; ня маючы свайго ўласнага, асабістага ўрэчаісьненьня Праўды, чапляюцца да словаў са сваіх кананічных кнігаў альбо да таго, што было ім сказана альбо да таго, што сабе выабразілі і ня бачаць, што імя, якога ўжываюць, ёсьць толькі адным з мноства імёнаў Татхагаты.

30. Воля жыцьця зьяўляецца маткай, няведаньне бацькам. Устанаўленьне назваў і формаў памнажае хцівасьць і так гэта розум трывае, узаемна абумоўліваючы і будучы абумоўленым.

31. Любая дваістасьць зьяўляецца памылковым выабражэньнем.

32. Усе рэчы на гэтым сьвеце ёсьць нібы сон альбо цудоўна высьветленая выява. Не разумеюць таго ані філосафы, ані людзі пагружаныя ў няведаньні; аднак тыя, што разглядаюць усе рэчы ў такі ўласна спосаб, бачаць іх правільна.

33. Зь дзеяньняў сістэмы розуму паўстае ідэя душы-эга і ўсяго, што да яе належыць; адрозьненьне, прывязаньне і ідэя душы-эга паўстаюць адначасова нібы сонца і прамені яго сьвятла.

34. З прычыны дыверсіфікацыі нечага, што па сваёй прыродзе ёсьць нерэчаіснае і аблуднае, зьяўляюцца фальшывыя выабражэньні і памылковае разумаваньне, а пасьля іх наступае дзейнасьць і грамадзіцца энэргія іх навыку, плямячы паверхню Ўніверсальнага Розуму; наступствам гэтага сістэма розуму пачынае дзейнічаць і паўстае фізічнае цела. Аднак адрозьніваючы розум не зьяўляецца сьвядомы таго, што праз свае адрозьненьне і прывязаньні абумоўлевае ён цэлае цела (...) будуючы сьвет прадстаўленьняў з актыўнасьці свайго выабражэньня.

Сурангама Сутра

35. Усе жывыя істоты падлягаюць рэінкарнацыі праз розныя сьветы, з прычыны двух скажоных, разрозьніваючых і фальшывых поглядаў, якія, дзекольвек зьяўляюцца, уцягваюць у колаварот самсары. Што ёсьць прычынай тых фальшывых поглядаў? Паўстаюць з прычыны індывідуальнай і супольнай кармы.

Сутра Караля Медытацыйнага Паглынаньня (Каралеўскага Самадхі)

15. Калі маладая дзяўчына сьніць,

Што ў яе нараджаецца сынок, які затым памірае,

Спачатку адчувае радасьць, а пасьля смутак:

Ведай, што ўсе зьявы ёсьць уласна такія.

Рознае

Сутра Сустрэчы Бацькі з Сынам

5. Піцьцё вады ў сьне

Ня згасіць тваёй прагі.

Падобна ёсьць з усіма аб'ектамі пажаданьня:

Не прынясуць табе задавальненьня,

Нават калі імі цешысься.

Сутра Паказу Добрых Уласьцівасьцяў

7. Розум істотаў, якія маюць целы, гэта розум памылковае канцэпцыі.

А вялікая мудрасьць гэта розум стану буды.

Так як золата ўнутры гор і на берагах рэкаў

Можа ён быць чысты альбо не.

Сутра Скарбу Стану Буды

9. Зямныя ворагі адно толькі крадуць нашае жыцьцё. Страчваем толькі сваё цела, але ня падаем у ніжэйшыя сьветы. (...)

Сутра Разьвіцьця Ўважлівасьці Дхармы

11. Калі мы давяраем духоўным настаўнікам,

уважлівасьць і прытомнасьць будуць цалкам чыстыя.

Шляхетныя карэньні будуць цалкам дасканалыя.

Сутры Аздобы Махаяны

12. Служэньне духоўнаму настаўніку

значыць практыкаваньне таго, чаму вучыць.

У гэтым выпадку ён будзе цалкам задаволены.

159. Ёсьць такія, каторыя ангажуюцца адно толькі ў негатыўныя дзеяньні;

Ёсьць такія, якія бесьперастанку нішчаць тое што добра;

Ёсьць таксама такія, якім бракуе правільнасьці, якая праводзіць да вызваленьня -

А таму тыя, якім бракуе пазітыўных рысаў, адрэзаныя ад прычыны абуджэньня.

Сутра Вырабляючая Мноства Будаў

13. Той, хто для Пераможцы,

правадніка істотаў,

Учыніць хаця б дробную рэч,

Па сьмерці будзе адраджацца ў розных небах,

Каб урэшце дасягнуць стану буды.

Каляма Сута

73. Ня верце ў якія-кольвек пасланьні толькі таму, што праз доўгі час абавязвалі ў многіх краінах. Ня верце ў нешта толькі таму, што многія людзі на працягу доўгага часу тое паўтараюць. Не прымайце нічога толькі з нагоды, што нехта іншы гэта сказаў, што падтрымлівае тое сваім аўтарытэтам нейкі мудрэц альбо каплан, альбо што напісана тое ў нейкім сьвятым пісаньні. Ня верце ў нешта толькі таму, што гучыць праўдападобна. Ня верце ў бачаньні альбо ўяўленьні, якія лічыце за пасланыя Богам. Майце давер да таго, што прынялі за праўдзівае па доўгім правяраньні, да таго што прыносіць посьпех вам і іншым.

Сутра Дасканаласьці Мудрасьці

77. Розум пазбаўлены розуму, паколькі мае прыроду празрыстага сьвятла.

19. Дзякуючы маральнае дысцыпліне не адродзімся ў ніжэйшых сьветах,

Не дасьведчым васьмі неспрыяльных умоваў

І заўсёды будзем вольныя.

Сутра Ўказаньня Таямніцаў Татхагаты

92. Спадару Таямніцаў!

Першасная мудрасьць усёведаючага зацьвітае з кораня спачуваньня.

Сутра Вялікага Бубна

129. Ня плач, Ананда!

У будучыні прыму форму духоўных настаўнікаў,

Каб дапамагаць табе ды іншым.

Сутра Вялікай Забавы

130. Глыбокую і спакойную, вольную ад усялякіх ускладненьняў, простую сьвятлістасьць:

Знайшоў прыпамінаючую нектар Дхарму.

Калі б аднак меў бы ёй навучаць, ніхто б яе не зразумеў.

Застануся таму ў лясной цішыні.

Сутра Падставаў Дысцыпліны

132. У медытацыі, о мніхі,

Хаця спыніўся рух розуму,

То аднак прадметы ўсё яшчэ зьяўляюцца сьвядомасьцям глуздаў.

Прадметы віруюць рухамі самсары.

Сутра Добрых Знакаў

139. Ці йснуе хто-небудзь, хто мог бы заўтра не памерці?

Таму ўласна сёньня мы павінны чыніць высілкі.

Спадар сьмерці і ягоная зграя -

Ніводны зь іх не зьяўляецца нашым прыяцелем.

Сутры Навукаў аб Дзесяці Чысьцінях

152. З прычыны кармы дзесяці шляхетных чынаў,

нашыя высілкі ўшляхетніваюць поле.

Нашае жыцьцё становіцца даўжэйшым.

Нашыя радасьці становяцца большыя.

Маем згодных партнёраў і ніводных ворагаў.

Ніхто нас не абмаўляе.

Усе для нас ветлівыя.

Людзі лічаць, што нашыя словы заслугоўваюць на ўвагу;

Усе цешацца, што могуць іх чуць.

Мы задаволеныя.

Існуе ўзаемная дабрыня.

Пануюць ўласьцівыя погляды.

Сутра ведаў аб ілюзіі, аб якой прасіла найвышэйшая багіня

153. Дзякуючы збору падобных да ілюзіі награмаджэньняў

Зайснуе бадобнае да йлюзіі прасьвятленьне.

Наступіць падобны да ілюзіі паказ

Ілюзарычнай дапамогі нясучай адчувальным істотам.

Сутра Дзесяці Дхармаў

154. Так як са спалёнага зерня ня вырастуць зялёныя сьцёблы,

Так у чалавеку пазбаўленым веры не разаўюцца добрыя ўласьцівасьці.

Сутра Дзесяці Шляхетных Бхумі

156. Лагодны й пазбаўлены пагарды, вольны ад фальшу і аблуды

А таксама поўны любові для ўсіх адчувальных істотаў -

Такім ёсьць бодхісатва.

Праджняпараміта

160. Субхуці! Хто ня мае канцэпцыі на тэму Буды,

Той ня думае таксама аб Дхарме і Саньзе.

У гэты спосаб уваходзіцца ў праўдзівую існасьць.

Сутра Блізкай Уважнасьці

186. Зьяўленьне цела,

Маёмасьці, радасьці і смуткаў

Ёсьць нічым іншым як выабражэньнем розуму:

Гэта сны створаныя розумам.

Сутра Навукаў Складаючых Падставу Дысцыпліны

8. Калі бачым прыязных людзей, адчуваем прыцягненьне.

Калі прысутнічаюць істоты, якія крыўдзяць іншых, нашыя розумы становяцца агрэсіўныя.

Іншыя выклікаюць узрост нашага няведаньня.

У кожным выпадку брамы нашых здольнасьцяў зьняволеныя.

Сутра Тлумачэньняў для Караля

10. Вялікі каролю, калі будзеш прабіты дзідай Спадара Сьмерці, лопне цэлая твая пыха. Ня будзе для цябе ніводнага сховішча. Ніхто цябе не абароніць і табе не дапаможа. Будзеш курчыцца ў кананьнях хваробы. Вусны твае высахнуць. Зьменіцца колер тваёй скуры. Ледзьве што будзеш мог рухацца. Ня будзеш у стане працаваць. Будзеш варочацца ва ўласнай флегме, сьліне, мачы і ванітах. Тваё дыханьне будзе кароткае. Лекары будуць цябе пазьбягаць. Скончыцца твой самсарычны жывот. Будзеш баяцца пасланцаў Ямы, Спадара Сьмерці. Тваё дыханьне спыніцца і са страху адкрыеш вусны. Пакінеш гэты сьвет і адродзісься ў абсалютна іншым месцы. Агарне цябе цемра. Упадзеш у бяздоньне і будзеш цягнуты водамі акіяну і кармічным ветрам. Ня будзеш ведаць, дзе знаходзісься. Ня будзе нікога, каму будзеш мог раздаць сваю маёмасьць. Будзеш клікаць матку, бацьку, дзяцей, але ніхто не пачуе - ня будзе для цябе ніводнага прыстанішча. Ніхто ня прыйдзе з дапамогай. Адзіным ратункам ёсьць магутны кароль, альбо Дхарма.

_{*Адвольная нумарацыя аўтара перакладу паводле публікацыі "Выбраныя Словы Буды з Сутраў".}